“Mûsâ’nın haberi sana ulaştı mı? Hani bir ateş görmüştü de ailesine, ‘Siz burada kalın, ben bir ateş gördüm…’ demişti.” (Tâhâ 9–10).

Gece karanlık, hava soğuk, yol kaybolmuştu. Hz. Mûsâ (a.s.) bir ateş gördü ve ona doğru yöneldi. Niyeti basitti: Isınmak, bir yön bulmak ve ailesine ateşten bir kor getirmek. Fakat o ateşe doğru yürürken farkında olmadığı bir hakikat vardı: O, sadece bir ateşe değil, Rabbinin huzuruna çağrılıyordu.

“Ateşin yanına varınca, ona şöyle seslenildi: ‘Ey Mûsâ!’” (Tâhâ 11). Ardından ilk hakikat bildirildi: “Şüphe yok ki ben senin Rabbinim…” (Tâhâ 12). Önce tanışma, önce bağ, önce aidiyet… Kul, kimin huzurunda olduğunu bilmeden ibadetin hakikatini kavrayamaz. Bu yüzden vahiy önce kalbi konumlandırır, sonra davranışı inşa eder.

Ardından çok dikkat çekici bir emir gelir: “Hemen ayakkabılarını çıkar. Çünkü sen mukaddes vadi Tuvâ’dasın.” (Tâhâ 12). Buradaki “hemen” ifadesi üzerinde özellikle durmak gerekir. Allah Teâlâ’nın huzuruna çağrılan Hz. Mûsâ’dan, beklemesi değil; derhal hazırlanması istenir. Çünkü huzurun kendine has bir edebi vardır.

Gece, soğuk ve zemin şartları zor olmasına rağmen ayakkabılarını çıkarması istenir. Burada yalnızca bir davranış değil, bir edep öğretilmektedir. Allah Teâlâ adeta şunu öğretir: “Benim huzuruma gelişin bir usulü vardır.”

Bugün de insan Kâbe’ye girerken, tavaf alanına adım atarken ayakkabılarını çıkarır. Camiye girerken ayakkabılarını kapıda bırakır. Bu yalnızca temizlik değildir; aynı zamanda bir hatırlatmadır: Huzura girerken dışımızla birlikte içimizi de arındırmalıyız.

Asıl soru şudur: Biz namaza dururken, camiye girerken kimin huzuruna çıktığımızın ne kadar farkındayız? Kıyafetimiz, duruşumuz, kalbimiz ve düşüncelerimiz gerçekten o huzura yakışır bir hâlde mi?

Hz. Mûsâ’ya çölde, soğukta ve zorluk içinde bile “Hemen ayakkabılarını çıkar” deniliyorsa, bu bize huzurun adabını yeniden düşünmeyi öğretir. Çünkü mesele yalnızca bir emir değil, bir ölçüdür. Huzura çıkmanın bir usulü, bir edebi ve bir haddi vardır.

“Ben seni seçtim. Şimdi vahyolunacak şeyleri dinle.” (Tâhâ 13). Seçilmek bir ayrıcalık gibi görünse de aslında bir sorumluluktur. Çağrılmak hazırlanmayı, huzura kabul edilmek ise daha fazla dikkat ve saygıyı gerektirir.

“Şüphe yok ki ben Allah’ım. Benden başka hiçbir ilâh yoktur. O hâlde bana ibadet et ve beni anmak için namaz kıl.” (Tâhâ 14).

İlâhî sıralama dikkat çekicidir: Önce Rab kendini tanıtır, sonra edebi öğretir, ardından ibadete çağırır. Demek ki ibadetle beraber edep de gerekir. Namaza durmak kadar, kimin huzurunda durduğumuzu bilmek de önemlidir.

Hz. Mûsâ (a.s.) ateşe yaklaşmak istedi; fakat o yaklaşma onu sadece ısıtmadı, dönüştürdü. Hakikat şudur: İnsan bazen bir ateşe yaklaştığını zanneder; fakat aslında Rabbinin huzuruna çağrılıyordur. O huzura edebiyle yaklaşan insan, yalnızca yaklaşmaz; arınır, olgunlaşır ve değişir.

“Beni yaratan O’dur. Bana doğru yolu gösteren O’dur. Beni yediren ve içiren O’dur. Hastalandığım zaman bana şifa veren O’dur.” (Şuarâ, 26/78-80)

Kur’an bize sadece ne söyleyeceğimizi değil, nasıl konuşacağımızı da öğretiyor. Hz. İbrahim’in (a.s.) bu sözlerinde bunun güzel bir örneğini görüyoruz.

Hz. İbrahim (a.s.) yaratılışını Allah’a bağlıyor: “Beni yaratan O’dur.” Doğru yolu bulmasını Allah’a bağlıyor: “Bana doğru yolu gösteren O’dur.” Rızkını da Allah’tan biliyor: “Beni yediren ve içiren O’dur.” Fakat hastalıktan bahsederken “Beni hasta eden O’dur” demiyor; “Hastalandığım zaman bana şifa veren O’dur” diyor.

Burada önemli olan, hastalığın Allah’ın bilgisi ve takdiri dışında olması değildir. Hastalık da sağlık da Allah’ın bilgisi dâhilindedir. Buradaki asıl mesele, kulun Rabbine karşı konuşurken kullandığı dildir. İnsan sıkıntısını Allah’a anlatabilir. Hastalığını, derdini, yaşadığı problemi Rabbine arz edebilir. Fakat bunu Allah’a karşı bir itiraza dönüştürmemelidir.

Hz. Eyyûb’un (a.s.) duasında da bunu görüyoruz. “Şüphesiz şeytan bana bir yorgunluk ve azap dokundurdu.” diyor. (Sâd, 38/41) Hz. Eyyûb (a.s.) çok ağır bir imtihandan geçiyor. Ama yaşadığı sıkıntıyı Allah’a karşı bir suçlama hâline getirmiyor. Derdini anlatıyor ve Rabbine sığınıyor.

Kehf sûresinde Hz. Hızır’ın (a.s.) kullandığı ifadelerde de dikkat çekici bir dil var. Gemideki kusurdan bahsederken “Ben onu kusurlu yapmak istedim” diyor. Çocuğun durumundan söz ederken “Biz korktuk” diyor. Duvarın yapılmasını anlatırken ise “Rabbin istedi ki…” diyor. (Kehf, 18/79-82)

Burada bize önemli bir ölçü veriliyor: Kusur varsa insan önce kendisine bakmalı, iyilik ve nimet varsa Allah’ı unutmamalı. Bugün bunun tam tersini sıkça yapıyoruz. Bir hata yaptığımızda hemen bir sebep buluyoruz: “Şartlar böyleydi, onlar beni zorladı, başka çarem yoktu.” Ama bir başarı elde ettiğimizde “Ben yaptım, ben başardım” diyoruz.

Oysa müminin bakışı farklı olmalı. Hata yaptığında “Ben burada neyi yanlış yaptım?” diyebilmeli. Bilmediği bir konuda “Ben bunun hikmetini bilmiyorum” diyebilmeli. Bir nimete kavuştuğunda “Bunu bana Allah verdi” diyebilmeli. Bir sıkıntıyla karşılaştığında ise Allah’a karşı isyan etmek yerine O’na sığınabilmeli.

Çünkü insan her olayın hikmetini bilemez. Bazen bugün anlamadığımız bir şeyin neye vesile olduğunu yıllar sonra anlarız. Bazen de bir olayın bütün hikmetini bu dünyada anlayamayız. Bu yüzden bilmediğimiz konularda Allah’ın hikmeti hakkında kesin konuşmamak gerekir.

Asıl mesele de burada ortaya çıkıyor. İnsan sıkıntıda Allah’ı sorgularken, nimette kendisini öne çıkarıyorsa bir yerde yanlış yapıyor demektir. Sıkıntıda “Allah neden böyle yaptı?” derken, başarıda “Ben yaptım” diyorsa kendisini merkeze koyuyor demektir.

Kur’an bize daha dengeli bir dil öğretiyor: Kusurda kendine bak. Bilmediğin yerde haddini bil. Nimette Allah’ı hatırla. Sıkıntıda Allah’a sığın. Bütün bunları belki tek cümleyle şöyle özetleyebiliriz: Kusurda ben, bilmediğim yerde haddim, nimette ise Rabbim.

Çünkü kulluk sadece namazda ve secdede değil, yaşadığımız olayları nasıl yorumladığımızda da ortaya çıkar. Hata yaptığımızda sorumluluk almak, bilmediğimiz yerde susmak, nimeti kendimizden bilmemek ve sıkıntı anında Rabbimize karşı dilimizi korumak da kulluğun bir parçasıdır.

İşte Rabbine karşı konuşurken edep budur: Kendini gerektiği yerde bilmek, Rabbini ise hiçbir yerde unutmamak.